Nace tamén para desenvolver o proxecto "VEN Y CONÓCENOS" do Programa Arce do Ministerio de Educación, integrado por catro centros de diferentes comunidades:

CPI "VICENTE OTERO VALCARCEL" de Carral (A Coruña)

CENTRO l’ ESCULAPI de l’ESCALA (Girona)

CEIP ATENEA de Torremolinos(Málaga)

CEIP SAN MIGUEL de Navalagamella(Madrid)

 pretendemos así dar a coñecer algúns dos aspectos máis salientable do noso Carnaval.

   O Entroido galego comezaba , nalgúns lugares,  nada máis entrar no ano, como ocurría  en Xinzo de Limia , considerado o máis longo . Estes serían os días:

DOMINGO FARELEIRO: Daba comezo ao  Entroido. Segundo as zonas recibía o nome de fareleiro, borralleiro ou das trapalladas, en función do que se botaba para embadurnar á xente: fariña, borralla, formigas…

DOMINGO OLEIRO: segundo domingo do Entroido. Recibía este nome polo xogo das “olas” consistente en pasar estes recipientes de barro, con auga, viño ou fariña de uns a outros, todos colocados en círculo.O que lle caía tiña que convidar a unha rolda de viño.

XOVES DE COMPADRES : As mozas facían un boneco (compadre, reco, coresma ou lardeiro, segundo os diferentes lugares lugares).”O lardeiro é un moneco de palla que argallas as mozas e visten con traxe roubado a un mozo. Corren o pelexe polas rúas, namentres os xoves pretenden arrincarllo das mans”(2)

DOMINGO CORREDOIRO: Este dominog paseaban o burro , que o facian dous mozos disfrazados. Eran guiados polo maragato, e recorrían as aldeas. Tamén se botaban todo tipo de cousas: fariña, formigas, ovos podres…Tamén se celebraba a corrida do galo, da que leva o nome.

XOVES DE COMADRES: “O xoves de comadres son os mozos quen fan a lardeira co mesmo ritual de loita de sexos. Lardeiro e lardeira quéimanse publicamente, ás veces con lectura dos Testamentos…O nome de lardeiro aparece no Arcipreste de Hita(“El alférez de don Carnal que es jueves lardero”)”(*)

DOMINGO DE ENTROIDO: domingo anterior ao Martes de Entroido. Daba comezo ao chamado Santo Entroido . Este día a laconada, a cacheira do porco, os chourizos…xunto con filloas e orellas son os protagonistas das nosas mesas, e motivo de xuntanza familiar, que se repetirá o martes de entroido.

MARTES DE ENTROIDO: O día grande xunto co domingo , no que teñen lugar as cabalgatas, bailes e festa rachada.Neses días todo o mundo sae ás rúas, disfrazados do que tercie. Na Coruña, o barrio de Monte Alto continúa unha tradición “choqueira” digna de coñecerse.

MÉRCORES DE CINZA: Ten lugar o tradicional enterro da sardiña que ocupa o lugar que noutros tempos e lugares protagonizaba o meco.

DOMINGO DE PIÑATA: celebración especialmente urbana, que tiña lugar o domingo seguinte(xa Coresma) e que recibe ese nome polo costume de romper unha piñata cun pau e cos ollos tapados.

(*)”ETNOGRAFÍA GALEGA. CULTURA ESPRITUAL” Xesús Taboada Chivite. Ed. Galaxia (1972)

Tradicionalmente e deixando a un lado as que destacaremos a continuación, a vestimenta era ben sinxela. Na cidade da Coruña vestirse de “choqueiro” non significaba outra cousa que poñerse enriba catro farrapos  , procurando non ser recoñecido e saír de troula a pasalo ben.

Na maioría das aldeas e vilas, ata que chegaron as modas dos bailes e concursos de disfraces, a xente púñase a roupa do revés co forro cara atrás, vestirse con roupa vella e descolocada ou vestir roupa do sexo contrario ou doutros oficios ou profesións, facendo pantomima deses traballos.

Sendo as máis coñecidas e promocionadas do Entroido galego as ´máscaras da provincia de Ourense, especialmente as de Verín, Xinzo de Limia e Viana do Castelo ,declaradas de interese nacional,  cos seus peliqueiros, cigarróns e pantallas, con pequenas ou grandes variantes existen outras en outros lugares da provincia de Ourense que merecen unha especial atención para que  non cheguen un día a desaparecer: Felos, vergalleiros, boteiros, cigarróns, peliqueiros ou pantallas teñen moitas cousas en común e algunhas diferenzas que tentaremos resumir aquí.

Non menos importantes para entender a variedade do Carnaval galego son outros personaxes e máscaras das restantes provincias:

o osos de Salcedo, os xenerais do Ulla, volantes, charrúas, merdeiros...

    Son so unha mostra significativa da variedade e espectacularidade que inda hoxe, perviven no noso Entroido e dos que deixamos constancia para que non se perdan e sexan coñecidas polos nosos nenos e nenas que lles darán ou non, continuidade.

   AquÍ deixamos unha mostra de carnaval urbano, o martes de entroido no popular barrio de Montealto na Coruña.

Comezamos por eles xa que de indumentaria similar, son menos coñecidos que peliqueiros e cigarróns de máis sona e apoio oficial. Aparecen citados por Vicente Risco e Bouza Brey. Moitos pobos e aldeas de Maceda e contorno manteñen inda hoxe estas máscaras.

Mascara

A máscara está tallada en madeira cocida e, cun sorriso e rematado nunha mitra de lata pintada, na que aparecen debuxados aves rapaces e animais propios da fauna da Serra de San Mamede.

 Vestimenta

Camisa branca, garabata, chaqueta corta como a dos toureiros con galóns dourados, varias filas de borlas de diferentes cores, medias negras,colcha  arredor do van para protexer dos  golpes das chocas.Calcetíns de lá brancos e medias negras

Colares e caxata para amedrentar completan a súa vestimenta .

So se vestíann de Felos os solteiros.

Perseguían aos nenos e levantaban as saias das mulleres.

Pasaban toda a semana durmindo onde podían sen abandoar a vila.

Bebían ovos con viño e azucre para recuperar forzas. Só pedían comida e bebida para poder continuar a diversión.

Orixe

Segundo algúns se remontarían á Protohistoria, a sociedades tribais, a fecundidade e a caza…

A orixe medieval levaríanos á época dos bufóns e os impostos feudais, relacionados cos castelos que aparecen as diferentes comarcas(castelo de Maceda, Verín…). O termo “felón” e “felonía” refírese á sublevación do vasalo contra o señor feudal.  Trataríase de personaxes disfrazados que baixaban da Serra de San Mamede ou do propio castelo, para satirizar ao señor feudal.

O ruido das chocas serviría para espantar aos lobos nas noites invernais .

Volve aquí un repetirse unha tese de seren cobrador de impostos do Conde de Monterrey ou ben xentes que se vestían así para levantar unha caza cos seus chocallos.

(*) O entroido  Museo do Pobo Galego. Xunta de Galicia

(*) O entroido  Museo do Pobo Galego. Xunta de Galicia

(*) O ENTROIDO.  Museo do Pobo Galego. Xunta de Galicia

Segundo Vicente Risco , levaban unha vara na man e vestía con roupas de moitas cores, chocas, vergallo e cunha monteira ou “pelica” e unha vara na man. A súa orixe serái medieval

Ían pedindo chourizos e viños e manchando os zapatos dos miróns.

Máis información: http://www.galeon.com/carnaval_ourense/pro2.htm

 (*) http://www.concellobande.com

Estas relevantes personaxes portan un cinto feito en coiro, o da parroquia de Santiago da Riba estaba realizado en coiro de porco por ter maior duración, sobre o que penduran un total de 24 campaíñas (as “esquilas” de Manzaneda e Viana do Bolo) que se van alternando en función do seu son; as de timbre grave, denominadas “ machos ”, e as de son agudo ou “femias”. O seu papel ou función é a de protagonista principal, anunciando a festa aló por onde van.”(*)

(*)http://www.concellodechantada.org/cultura_entroido.htm

(*) http://vello.vieiros.com/vieirosdaescola/

Trátase dun veciño disfrazado con peles semellando un oso, que percorre as rúas de Salcedo, acompañado dos criados , encargados de suxeitar aos viandantes para que o oso lles embadurne a cara.

Conmemoraría a chegada da primavera e a saída deste animal da súa oseira,

Tamén se relaciona co mundo romano.

Trátase dun  personaxe moi diferente aos do resto do entroido doutros lugares.

Os atranques, Chamados domar Segundo as parroquias altos, saltos ou encontros loitas fillo verbais entre Xerais de diferentes exércitos, que van subindo de ton con palabras cada vez máis aldraxantes pero que sempre facendo rematan como ritmos.

Os Vivas fanse acompados dun membro da Comisión de festas que se encarga de recoller as doazóns de cada persoa que Reibe un Viva E que pode ser desa ou doutra parroquia. Diante da casa de cada un Xeneral o  da unha viva ó xefe da familia, ás persoas Da súa famlia e contos están presentes, establecida fórmula Cuña.

A orixe , unha vez máis, non está clara, se ben parece ter relación coa pasada loita contra os franceses, ou coas guerras carlistas. En ámbolos dous casos quedarían explicados os característicos uniformes.

O enfrontamento verbal entre dous exércitos (exército invasor e  exército local) no que teñen cabida a crítica social  e a retranca.

Os correos son os encargados de anunciar coa súa presenza a chegada da comparsa (antigamente , tamén pedían permiso en cada aldea para o paso da comparsa). Os seus cabalos están adornados con axóuxeres e campaiñas para facer notar a súa presenza.

O centinela é quen lle da o alto ao primeiro correo representando o primeiro atranque verbal.

Pero son os xenerais os auténticos protagonistas. Destacan pola  vistosidade dos seus traxes:

chaqueta azul con xarreteiras e unha banda coa bandeira española ou a galega.

 pantalóns brancos ou azuis, con bandas e faixa vermella .

Un engalanado sombreiro, denominado tricornio, bicornio ou, rematado con enormes plumas  de pavo real

espada  e un bastón de mando. 

Rexurde pero de xeito máis organizado  incorporando múltiples influencias alleas ao noso Entroido, tomadas fundamentalmente do carnaval brasileiro e veneciano, con carrozas, desfiles e bailes en sociedades e discotecas.Estas vilas e cidades engadirían o chamado domingo de piñata.

Na cidade da Coruña, o Entroido conta cunha tradición que vén xa desde o século XIX, con celebracións na rúa, especialmente no barrio de "Monte Alto"e a representación do "Apropósito", esperpéntica obra de teatro que anualmente repasa a actualidade en clave satírica mesturando personaxes reais e míticos.

Desde entón, o Entroido foi celebrado ata os anos da prohibición.Pero a festa volveu ás rúas no ano 1984.”(*)

A partir de 1985 recupérase un personaxe que se convertira no auténtico protagonista do Carnaval pontevedrés: Ravachol.

Ravachol existiu e foi un papagaio, a mascota de Perfecto Feijoo, propietario dunha botica na rúa da Perengrina,e n Pontevedra. O nome procede dun anarquista francés condeado a morte en 1892. O animal tiña moita sona na vila polo mal faldo que era asi que, ao morrer nese mesmo ano o “Diario d Pontevedra” publicou a noticia o que provocou que o boticario comezara a recibir mostras de condolencia. Aproveitando a proximidade do Carnaval, celebraron o seu enterro . Prepararon unha capela ardente no Salón de Artesanos e ao dái seguinte unha grande comitiva se dirixiu ao Circo Teatro, onde se levaron a cabo todo tipo de intervencións cómicas, para finalmente ser soterrado nunha finco do propietario.

No ano 1985 recuperouse a memoria deste personaxe, organizándose unha incineración do mesmo , o venres da semana de Entroido cun éxito total. A partir do ano 1989 apareceu disfrazado. No lugar onde estaba a botica instalouse unha estatua do loro.

(*)http://gl.wikipedia.org/wiki/Loro_Ravachol